Cảm xúc mùa tựu trường

Chiếc xe rời trung tâm Đà Nẵng khi thành phố còn bảng lảng trong hơi sương sau cơn mưa đêm. Qua Hòa Vang, con đường bắt đầu ôm lấy những triền đồi rồi lặng lẽ vượt Dốc Kiền để mở ra một khoảng trời khác. Phía xa, dãy Trường Sơn nối tiếp nhau trong màu xanh thăm thẳm. Mây chùng chình vờn trên đỉnh núi, lúc tan, lúc tụ như những dải lụa mỏng lững lờ giữa trời thu. Những đồi chè Đông Giang hiện lên mềm mại dưới nắng sớm. Dòng sông uốn quanh bản làng, những mái nhà nép mình bên sườn núi, tiếng suối đâu đó hòa vào tiếng gió lao xao trong tán lá. Thiên nhiên nơi đây không phô bày vẻ đẹp của mình. Mọi thứ hiện ra chậm rãi, bình yên, đủ để lòng người lắng xuống trước khi bước vào một ngày đầy ý nghĩa.

Xe càng đi sâu về phía núi, niềm háo hức trong lòng mỗi người càng rõ hơn. Chúng tôi đến với lễ khai giảng, mang theo những suất học bổng đầu năm học của Hội Khuyến học thành phố cùng tấm lòng của biết bao cơ quan, doanh nghiệp, cán bộ, hội viên và những người dân bình dị đã lặng lẽ góp sức để tiếp thêm bước chân đến trường cho học sinh nghèo. Nghĩ đến những đứa trẻ đang chờ đợi ở cuối con đường, ai cũng thấy chuyến đi hôm ấy như ngắn lại.

Ngôi trường nhỏ nép mình bên sườn đồi đã rộn ràng từ sớm. Tiếng trống khai trường vang lên giữa không gian trong trẻo của núi rừng nghe vừa gần vừa xa. Trên sân trường, những em học sinh người Cơ Tu, Giẻ Triêng, Ve, Tà Riềng trong bộ đồng phục còn thơm mùi vải mới ríu rít trò chuyện, ôm chiếc cặp sách trước ngực, ánh mắt lấp lánh niềm vui của ngày đầu năm học. Phía sau các em là những người cha, người mẹ vừa từ nương rẫy trở về, đôi bàn tay còn vương màu đất đỏ, lặng lẽ đứng dưới bóng cây nhìn con mình bước vào một chặng đường mới. Trong ánh mắt của họ có niềm vui, có sự kỳ vọng và cả những nỗi lo lặng thầm mà chỉ những người làm cha, làm mẹ mới hiểu hết.

Đến giờ trao học bổng, từng em nhỏ lần lượt bước lên sân khấu. Mỗi phần quà chỉ là một chiếc cặp sách, mười cuốn vở mới, ít đồ dùng học tập và một khoản học bổng đầu năm, nhưng khi đón lấy bằng cả hai tay, em nào cũng nâng niu như đang ôm một điều rất quý. Có em cúi đầu lí nhí cảm ơn. Có em chỉ mỉm cười. Nụ cười còn bẽn lẽn, nhưng ánh mắt thì rạng rỡ một niềm hạnh phúc rất thật. Có lẽ với nhiều em, đó không chỉ là món quà vật chất, mà còn là sự động viên để vững tin bước tiếp trên con đường đến lớp.

Giữa những gương mặt ấy, có một cậu học trò người Cơ Tu làm tôi nhớ mãi. Em ôm chặt chiếc cặp sách mới vào lòng, thỉnh thoảng lại khẽ vuốt lên bìa vở như sợ làm nhăn những trang giấy trắng. Ánh mắt em trong veo, lấp lánh niềm vui, nhưng sâu trong đó dường như còn ẩn chứa một niềm hy vọng rất đỗi bình dị. Tôi chợt nghĩ, biết đâu trong ngôi nhà nhỏ giữa đại ngàn kia, em đã mong chờ buổi sáng hôm nay từ nhiều ngày trước.

Một người mẹ trẻ khẽ nắm lấy tay tôi. Bàn tay chị gầy guộc, chai sần vì những tháng năm lên nương xuống rẫy. Chị nhìn tôi, mỉm cười hiền rồi nói rất khẽ: “Cảm ơn Thầy! Tui ưng cái bụng lắm!”. Chỉ một câu nói mộc mạc mà làm lòng tôi lặng đi. Tôi hiểu, điều người mẹ ấy gửi gắm không chỉ là lời cảm ơn cho một suất học bổng. Đó là ước mơ của biết bao bậc cha mẹ nơi miền núi, quanh năm lam lũ nhưng vẫn bền bỉ gìn giữ một niềm tin rằng con mình sẽ được học hành, sẽ có một cuộc đời rộng mở hơn cha mẹ.

Nhìn những gương mặt trẻ thơ giữa sân trường, tôi bỗng thấy thấp thoáng hình bóng của cậu học trò nghèo là mình hơn nửa thế kỷ trước. Ngày ấy, con đường đến Trường cấp ba Phục Lễ cũng đầy gió lạnh, bùn đất và những nhọc nhằn của một thời gian khó. Có những ngày ôm chiếc cặp đã sờn quai, bụng còn đói nhưng lòng vẫn đầy ắp niềm vui vì được đến lớp. Nếu không có tình thương của thầy cô, sự sẻ chia của bạn bè và những bàn tay âm thầm nâng đỡ trong những năm tháng ấy, có lẽ con đường học tập của tôi đã phải dừng lại giữa chừng. Mỗi lần trở lại với học trò nghèo hôm nay, tôi lại thấy mình như đang gặp lại chính cậu học trò năm xưa và thầm biết ơn những ân tình đã đưa mình đi trọn con đường học tập.

Lễ khai giảng Trường Phổ thông dân tộc bán trú TH và THCS Dang, xã Tây Giang, Đà Nẵng

Thời gian có thể làm đổi thay bao miền quê, nhưng có những ân tình càng đi qua năm tháng lại càng trở nên sâu nặng. Có lẽ vì từng là một cậu học trò nghèo nên mỗi lần trao học bổng cho các em, tôi không có cảm giác mình đang cho đi. Tôi chỉ thấy mình đang lặng lẽ nối tiếp những nghĩa tình đã từng nâng đỡ mình thuở trước. Làm công tác khuyến học nhiều năm, đôi khi tôi vẫn nghĩ rất giản dị rằng, đó cũng là một cách để trả nghĩa những người thầy, những người bạn và biết bao tấm lòng đã cưu mang mình trên con đường đi tìm con chữ. Món nợ ân tình ấy có lẽ không bao giờ trả hết. Nhưng mỗi khi có thêm một em nhỏ được tiếp tục đến trường, lòng tôi lại thấy nhẹ nhõm hơn, như vừa làm được một điều mà mình đã mang theo suốt bao năm.

Giữa đại ngàn mênh mang của miền núi phía Tây thành phố, tôi càng thấm thía rằng một đứa trẻ được đến trường chưa bao giờ là công sức của riêng một người. Đằng sau mỗi mùa khai giảng là những thầy cô giáo cắm bản lặng lẽ vượt đèo, băng suối, kiên trì đến từng nóc nhà vận động học sinh trở lại lớp sau mỗi mùa rẫy. Có những người đã dành cả tuổi trẻ của mình cho núi, thuộc tên từng em nhỏ, nhớ hoàn cảnh của từng gia đình và coi bản làng như quê hương thứ hai.

Đằng sau mỗi suất học bổng còn là biết bao tấm lòng âm thầm góp sức. Đó là những cán bộ khuyến học ở từng khu dân cư, từng xã, từng phường bền bỉ kết nối những nghĩa cử đẹp; là những doanh nghiệp sẵn sàng sẻ chia một phần thành quả lao động của mình; là những người nghỉ hưu dành dụm từ đồng lương ít ỏi; là những cô bác buôn bán nhỏ góp vài chục nghìn đồng sau mỗi buổi chợ. Những tấm lòng ấy gặp nhau trong Quỹ Khuyến học thành phố rồi theo những chuyến xe nghĩa tình đến với học trò vùng cao. Mỗi phần quà tuy không lớn, nhưng phía sau đó là tình yêu thương và trách nhiệm của cả một cộng đồng dành cho sự học.

Giữa những gương mặt học trò hôm nay, tôi lại nhớ đến Nguyễn Xuân Nghiêm, cậu học trò người Cơ Tu ở vùng cao Sông Kôn năm nào từng có lúc muốn bỏ học vì gia đình quá khó khăn. Chính sự động viên, chở che của thầy cô Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT Quảng Nam đã giữ em ở lại với mái trường. Từ một cậu bé suýt phải gác lại giấc mơ học tập, hôm nay anh đã trở thành Bí thư Đảng ủy xã Sông Kôn và là người Cơ Tu duy nhất được cử tri tín nhiệm bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa XVI, mang tiếng nói của đồng bào mình đến với nghị trường của đất nước.

Mỗi lần nhớ đến câu chuyện ấy, tôi lại càng tin rằng một bàn tay nâng đỡ hôm nay có thể làm đổi thay cả một cuộc đời ngày mai. Khuyến học, vì thế, không chỉ trao một suất học bổng, mà còn trao niềm tin để một ước mơ không phải dừng lại giữa chừng. Có những hạt giống gieo xuống hôm nay phải nhiều năm sau mới đơm hoa kết trái. Nhưng chỉ cần còn có những người lặng lẽ vun trồng, mùa của sự học sẽ không bao giờ vắng đi trên những bản làng, những xóm nhỏ và trong mỗi mái nhà.

Buổi lễ kết thúc khi nắng đã trải vàng trên triền núi. Tiếng cười của lũ trẻ vẫn ríu rít dưới sân trường. Chiếc xe chầm chậm rời ngôi trường nhỏ, xuôi theo con đường quanh co trở về thành phố. Qua ô cửa kính, núi rừng vẫn xanh thẳm trong mây, dòng suối vẫn lặng lẽ chảy giữa hai bờ cây lá. Mọi thứ dường như vẫn bình yên như lúc chúng tôi mới đến.

Ngoái nhìn qua ô cửa xe khi còn chưa đi xa, tôi vẫn thấy cậu học trò người Cơ Tu đứng lặng trước hiên trường, ôm chặt chiếc cặp sách mới vào ngực, dõi theo đoàn xe bằng ánh mắt trong veo và đầy lưu luyến. Em không gọi, cũng không vẫy tay, chỉ lặng lẽ đứng đó nhìn theo cho đến khi khoảng cách giữa chúng tôi mỗi lúc một xa hơn.

Tôi không biết rồi đây em sẽ trở thành ai. Có thể em sẽ là một thầy giáo trở về dạy chính bản làng mình. Có thể em sẽ là một bác sĩ, một kỹ sư, một cán bộ hay một người nông dân biết làm giàu trên chính quê hương mình. Nhưng tôi tin rằng, nếu hôm nay em được yêu thương, được tiếp sức để không phải rời xa mái trường vì nghèo khó, thì mai này em cũng sẽ biết mở rộng bàn tay để nâng đỡ những người đi sau, như chính em đang được nâng đỡ hôm nay.

Có lẽ đó cũng là ý nghĩa đẹp nhất của khuyến học. Không chỉ trao đi một phần quà, mà là trao một cơ hội, gieo vào lòng người một niềm tin và gìn giữ những ước mơ tưởng như có lúc phải dang dở.

Nhiều mùa tựu trường rồi sẽ đi qua. Sẽ còn nhiều chuyến xe mang yêu thương vượt núi, còn nhiều học trò nghèo được tiếp sức đến trường và sẽ có thêm những ước mơ được chắp cánh. Nhưng tôi biết, mình vẫn không thể nào quên ánh mắt của cậu học trò người Cơ Tu ôm chặt chiếc cặp sách mới trong buổi sáng mùa thu năm ấy. Ánh mắt ấy sẽ còn ở lại rất lâu trong ký ức của tôi, như một lời nhắc nhở lặng lẽ rằng, trên con đường gieo những hạt mầm của sự học, mỗi việc làm dù nhỏ bé cũng có thể làm ấm lên cả một cuộc đời.

Đà Nẵng, mùa tựu trường năm 2026