Học tập suốt đời – nền tảng nâng cao chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc của người dân thành phố Đà Nẵng trong kỷ nguyên số

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác định rõ: phát triển đất nước trong kỷ nguyên số phải lấy con người làm trung tâm, lấy sự hài lòng và hạnh phúc của Nhân dân làm thước đo cao nhất. Đối với thành phố Đà Nẵng, một đô thị năng động, sáng tạo, đi đầu trong chuyển đổi số và xây dựng chính quyền phục vụ, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết và mang ý nghĩa định hướng chiến lược lâu dài.

Học tập suốt đời không chỉ là nhu cầu tự thân của mỗi cá nhân, mà đã trở thành động lực cốt lõi để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, củng cố năng lực thích ứng xã hội và trực tiếp góp phần nâng cao chỉ số hạnh phúc của Nhân dân. Trong một đô thị năng động, sáng tạo, đang từng bước phát triển theo hướng đô thị thông minh, chính quyền số và công dân số, việc học không còn giới hạn trong nhà trường, mà trở thành nhu cầu tự thân, là hành trang để mỗi người thích ứng, phát triển và sống có chất lượng hơn trong một thế giới luôn biến đổi.

I. Thực trạng phong trào học tập suốt đời gắn với nâng cao chỉ số hạnh phúc tại thành phố đà nẵng.

Những năm qua, Đà Nẵng luôn xác định xây dựng xã hội học tập là nhiệm vụ trọng tâm, gắn với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững. Phong trào khuyến học, khuyến tài đã lan tỏa sâu rộng, tạo nên một hệ sinh thái học tập đa dạng và linh hoạt.

1. Sự phát triển mạnh mẽ của các mô hình học tập

Việc triển khai các mô hình học tập theo Quyết định số 387/QĐ-TTg và Quyết định số 667/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ tại Đà Nẵng đã đạt được những kết quả vượt bậc, minh chứng cho ý chí và tinh thần hiếu học của người dân. Tính đến năm 2025, những con số biết nói đã khẳng định vị thế của thành phố[1]:

- Gia đình học tập: Toàn thành phố có 532.711 gia đình được công nhận, đạt tỷ lệ 82,31%, vượt xa mục tiêu đề ra.

- Dòng họ học tập: Ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ với 1.542 dòng họ được công nhận, đạt tỷ lệ 78,5%. Sự tham gia nhiệt tình của các dòng họ tiêu biểu như tộc Nguyễn, tộc Dương, tộc Trần, tộc Phan, tộc Ngô, tộc Phùng... đã tạo nên mạch ngầm tri thức bền bỉ.

- Cộng đồng và Đơn vị học tập: Có 2.345 cộng đồng học tập (tỷ lệ 85,3%) và 1.124 đơn vị học tập (tỷ lệ 92,1%).

- Công dân học tập: Tỷ lệ công dân đạt danh hiệu này đã đạt 75,6%, phản ánh tinh thần chủ động tiếp cận tri thức mới để phục vụ cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống bản thân.

Phong trào Học tập suốt đời, là "chìa khóa" mở cánh cửa hạnh phúc. Học tập giúp cá nhân thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi của kỷ nguyên số, từ đó giảm bớt áp lực và sự lo âu trước những biến động của thị trường lao động. Khi có kiến thức, con người tự chủ hơn, giải quyết vấn đề hiệu quả hơn, tạo nên cảm giác mãn nguyện. Môi trường học tập cộng đồng tại các thiết chế văn hóa, thư viện tạo không gian giao lưu, chia sẻ. Sự kết nối này giúp giảm bớt tình trạng cô lập xã hội, tăng cường sự thấu hiểu giữa người với người, yếu tố then chốt cấu thành nên chỉ số hạnh phúc. Học tập nâng cao nhận thức về văn hóa, đạo đức. Khi cái đẹp của tri thức lan tỏa, cái xấu bị đẩy lùi, chỉ số hạnh phúc của cộng đồng sẽ tự nhiên được nâng cao.

Nhà truyền thống Khuyến học và bia tiến sĩ, bia ghi nhận công đức những người đóng góp cho hoạt động khuyến học, khuyến tài của phường Điện Bàn, thành phố Đà Nẵng

Điều này minh chứng qua các phong trào từ địa bàn khó khăn, các xã miền núi của thành phố đến các phường trung tâm đô thị hiện đại, nơi con chữ mang lại niềm tin và hy vọng. Qua phong trào xuất hiện nhiều điển hình tiên tiến, nhiều mô hình học tập tiêu biểu, sáng tạo mang đậm tính nhân văn và truyền thống hiếu học, như gia đình ông Nguyễn Văn Thừa (phường Điện Bàn) tự nguyện đóng góp nguồn lực xây dựng Nhà truyền thống Khuyến học, đến việc xây dựng văn bia Tiến sĩ của Tộc Nguyễn (Quảng Nam – Đà Nẵng) để biểu dương con cháu vượt khó, đỗ đạt. Bên cạnh đó, các ngôi trường như THPT chuyên Lê Quý Đôn, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Thánh Tông, các trường THPT Phan Châu Trinh, Sào Nam, ... với bề dày học sinh giỏi đoạt giải Quốc tế và quốc gia đã khẳng định: học tập chính là cầu nối gắn kết truyền thống và hiện đại.

Thứ hai, các Trung tâm học tập cộng đồng tiếp tục được duy trì và phát huy hiệu quả, trở thành thiết chế quan trọng trong việc tổ chức các hoạt động học tập thường xuyên cho người dân. Nội dung học tập ngày càng thiết thực, gắn với nhu cầu đời sống như phát triển kinh tế hộ gia đình, kỹ năng nghề, kỹ năng số, chăm sóc sức khỏe và xây dựng gia đình hạnh phúc.

Thứ ba, Đà Nẵng là một trong những địa phương đi đầu trong chuyển đổi số, xây dựng đô thị thông minh, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận tri thức mới. Trong tiến trình xây dựng chính quyền số và đô thị thông minh, thành phố Đà Nẵng đã triển khai chuyển đổi số một cách đồng bộ, lấy hạ tầng, dữ liệu và các ứng dụng thông minh làm ba trụ cột phát triển, trong đó người dân và doanh nghiệp được xác định là trung tâm để đánh giá hiệu quả. Hạ tầng công nghệ thông tin và viễn thông của thành phố không ngừng được đầu tư, từng bước hình thành các nền tảng số dùng chung và hệ thống cơ sở dữ liệu nền tảng phục vụ quản lý, điều hành. Đà Nẵng đã xây dựng và kết nối nhiều cơ sở dữ liệu quan trọng như dữ liệu dân cư, doanh nghiệp, đất đai, cán bộ, công chức… Việc số hóa hồ sơ, cung cấp dịch vụ công trực tuyến đã mang lại những kết quả rõ nét, với tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến đạt trên 90%, tỷ lệ hồ sơ xử lý trực tuyến đạt trên 85%, góp phần nâng cao tính minh bạch và sự hài lòng của người dân. Trong bối cảnh đó, học tập suốt đời không còn bị giới hạn bởi không gian và thời gian. Công nghệ số đã mở ra phương thức học tập linh hoạt, giúp người dân chủ động tiếp cận tri thức và nâng cao kỹ năng số. Đối với đội ngũ cán bộ, việc làm chủ công nghệ, khai thác dữ liệu và đổi mới phương thức làm việc đòi hỏi quá trình học tập liên tục. Khi bộ máy vận hành hiệu quả hơn, người dân được phục vụ tốt hơn, và đó chính là biểu hiện cụ thể của học tập suốt đời trong quản trị xã hội.

Thứ tư, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân không ngừng được cải thiện; các chính sách an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, môi trường sống được quan tâm đồng bộ. Chỉ số hài lòng của người dân đối với chính quyền từng bước được nâng cao, tạo nền tảng quan trọng cho việc xây dựng xã hội hạnh phúc.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn một số hạn chế:

Một bộ phận người dân chưa nhận thức đầy đủ về ý nghĩa của học tập suốt đời, còn coi việc học là nhiệm vụ trong nhà trường. Nội dung và phương thức tổ chức học tập ở một số nơi chưa thật sự hấp dẫn, chưa gắn chặt với nhu cầu thực tiễn và yêu cầu chuyển đổi số. Việc đo lường hiệu quả học tập gắn với chỉ số hạnh phúc chưa cụ thể, thiếu các tiêu chí rõ ràng. Nguồn lực dành cho công tác khuyến học, nhất là ở cơ sở, còn hạn chế so với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Thực tiễn đó đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, thiết thực và mang tính đột phá, để học tập suốt đời thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng cuộc sống và chỉ số hạnh phúc của Nhân dân thành phố.

II. Nhóm giải pháp trọng tâm gắn với thực tiễn Đà Nẵng

1. Đổi mới nội dung và phương thức học tập suốt đời theo hướng “học để giải quyết vấn đề”

Trong điều kiện Đà Nẵng đang phát triển theo mô hình đô thị thông minh, thành phố môi trường và trung tâm đổi mới sáng tạo khu vực miền Trung, yêu cầu đặt ra đối với học tập suốt đời là:

 - Chuyển mạnh từ “học để biết” sang “học để làm, để thích ứng và để giải quyết vấn đề thực tiễn” như: kỹ năng số, an toàn thông tin, kinh tế xanh, kỹ năng sống đô thị.

 - Đẩy mạnh các mô hình học tập linh hoạt tại Trung tâm học tập cộng đồng và các thiết chế văn hóa – giáo dục ở cơ sở; kết hợp trực tiếp và trực tuyến, tạo điều kiện để mọi người dân đều có cơ hội học tập.

- Khuyến khích tự học, học qua trải nghiệm, học từ thực tiễn lao động, sản xuất và đời sống xã hội.

Thực tiễn Đà Nẵng cho thấy, nhiều mô hình “công dân học tập”, “gia đình học tập”, “dòng họ học tập”, “cộng đồng học tập” đã phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao dân trí, tạo môi trường học tập tích cực và lan tỏa tinh thần học tập trong xã hội.

2. Gắn kết chặt chẽ giữa học tập suốt đời với nâng cao chất lượng quản trị và phục vụ Nhân dân

Một điểm nhấn quan trọng của học tập suốt đời trong giai đoạn hiện nay là:

 - Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức: học để kiến tạo và phục vụ. Việc học phải hướng tới nâng cao năng lực xây dựng và thực thi chính sách, cải cách hành chính, giảm thủ tục phiền hà, nâng cao chất lượng dịch vụ công.

 - Trong bối cảnh Đà Nẵng đẩy mạnh chính quyền số, công dân số, đội ngũ cán bộ phải học tập liên tục để thích ứng với yêu cầu mới.

 - Hiệu quả học tập phải được đo lường bằng sự hài lòng của người dân: công việc có tốt hơn không, thủ tục có thuận lợi hơn không, người dân có hài lòng hơn không.

Học tập suốt đời vì vậy trở thành yêu cầu tất yếu để xây dựng nền hành chính phục vụ, minh bạch và hiệu quả.

3. Phát huy vai trò nòng cốt của Hội Khuyến học trong xây dựng xã hội học tập

Tại Đà Nẵng, Hội Khuyến học các cấp giữ vai trò trung tâm trong việc tổ chức, kết nối và lan tỏa phong trào học tập suốt đời:

 - Mở rộng cơ hội học tập công bằng cho mọi người dân, nhất là người lao động, người yếu thế.

 - Tiếp tục triển khai sâu rộng các mô hình “Công dân học tập”, “Gia đình học tập”, “Đơn vị học tập” với tiêu chí cụ thể, dễ thực hiện.

 - Đẩy mạnh xã hội hóa công tác khuyến học, khuyến tài, huy động nguồn lực từ cộng đồng.

 - Tăng cường công tác truyền thông, nhân rộng các điển hình tiêu biểu, tạo khí thế học tập sôi nổi trong toàn xã hội.

Phong trào khuyến học phát triển chính là nền tảng quan trọng để nâng cao đời sống tinh thần, củng cố sự gắn kết cộng đồng và xây dựng xã hội hạnh phúc.

4. Gắn học tập suốt đời với xây dựng môi trường sống hạnh phúc, bền vững

Hạnh phúc của Nhân dân không chỉ thể hiện ở thu nhập mà còn ở chất lượng môi trường sống và các giá trị xã hội:

- Học tập suốt đời cần hướng tới nâng cao nhận thức và hành vi của người dân trong bảo vệ môi trường, xây dựng đô thị văn minh.

 - Gắn với phong trào xây dựng đời sống văn hóa, xây dựng “thành phố đáng sống”.

 - Tăng cường giáo dục giá trị sống, đạo đức, ý thức công dân và trách nhiệm xã hội.

Đây là nền tảng để phát triển bền vững và nâng cao chất lượng hạnh phúc của Nhân dân.

5. Đổi mới cách thức đánh giá hiệu quả học tập suốt đời

Một yêu cầu quan trọng hiện nay là:

 - Hiệu quả học tập phải được đo lường cụ thể, không chỉ bằng số lượng mà bằng chất lượng thay đổi trong đời sống.

 - Gắn kết quả học tập với các chỉ số như: sự hài lòng của người dân, chất lượng dịch vụ công, môi trường sống và an sinh xã hội.

 - Từng bước tiếp cận các tiêu chí đánh giá hạnh phúc theo hướng hiện đại, phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Bia tiến sĩ tại Nhà thờ dòng họ Nguyễn Quảng Nam - Đà Nẵng, một dòng họ học tập tiêu biểu giai đoạn 2021-2030 của thành phố Đà Nẵng

II. Kiến nghị, đề xuất

Từ thực tiễn triển khai tại Đà Nẵng, Hội Khuyến học thành phố có một số đề xuất:

 - Sớm xây dựng và ban hành Bộ chỉ số hạnh phúc quốc gia làm căn cứ triển khai.

 - Có cơ chế chính sách cụ thể hỗ trợ phát triển các thiết chế học tập cộng đồng.

 - Tăng cường hành lang pháp lý cho công tác khuyến học, khuyến tài, học tập suốt đời.

 - Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam tiếp tục hướng dẫn cụ thể hóa tiêu chí thi đua gắn với hiệu quả và sự hài lòng của người dân.

Hạnh phúc không phải là điểm đến mà là một hành trình. Trên hành trình đó, học tập suốt đời chính là ngọn đèn soi sáng để mỗi con người không ngừng hoàn thiện mình, biết thích ứng trước những đổi thay của cuộc sống và vững tin hướng về phía trước.

Khi mỗi người dân biết học tập, yêu học tập và học tập một cách chủ động, thì hạnh phúc không còn là khái niệm trừu tượng, mà trở thành những giá trị rất cụ thể trong từng gia đình, từng cộng đồng và trong sự phát triển bền vững của xã hội.

Với truyền thống hiếu học, với khát vọng vươn lên và tinh thần đổi mới sáng tạo, Hội Khuyến học thành phố Đà Nẵng tin tưởng sẽ tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ phong trào học tập suốt đời, góp phần xây dựng một xã hội học tập thực chất, nhân văn, nơi mỗi người dân đều có cơ hội phát triển và được sống trong niềm hạnh phúc.